Từ điển học thuật Khoa học tự nhiên

Bacillus spp là gì? Các công bố khoa học về Bacillus spp

Bacillus spp là vi khuẩn Gram dương thuộc họ Bacillaceae, có khả năng tạo bào tử nội sinh chống lại điều kiện khắc nghiệt. Vi khuẩn này phân bố rộng trong thiên nhiên và có vai trò quan trọng trong nhiều quá trình sinh học. Các loài tiêu biểu gồm Bacillus subtilis, Bacillus cereus, Bacillus thuringiensis và Bacillus anthracis, với ứng dụng từ nghiên cứu sinh học tế bào đến nông nghiệp như thuốc trừ sâu sinh học. Chúng cũng có tiềm năng cải tạo đất, đồng thời tạo enzyme và hợp chất sinh học quan trọng cho công nghiệp thực phẩm và dược phẩm.

714 lượt xem Cập nhật 2/9/2026

Bacillus spp: Giới thiệu chung

Bacillus spp là một chi vi khuẩn Gram dương, có hình que, thuộc họ Bacillaceae. Các vi khuẩn trong chi này thường là sinh vật hiếu khí hoặc ưa khí tùy tiện, có khả năng hình thành bào tử nội sinh để tồn tại trong điều kiện khắc nghiệt. Bacillus spp phân bố rộng rãi trong tự nhiên, bao gồm trong đất, nước, không khí và đóng vai trò quan trọng trong nhiều quá trình sinh học.

Đặc điểm sinh học của Bacillus spp

Bacillus spp có khả năng chịu nhiệt độ và sức ép cao nhờ vào bào tử nội sinh tạo bởi một quá trình phát triển phức tạp. Bào tử này giúp Bacillus spp chống lại nhiều yếu tố bất lợi như nhiệt độ cao, tia cực tím, và hóa chất độc hại. Đồng thời, Bacillus spp có khả năng di chuyển bằng sự hoạt động của lông và có thể tạo ra một loạt các enzyme ngoại bào có khả năng xúc tác nhiều phản ứng hóa học khác nhau.

Các loài quan trọng trong chi Bacillus

  • Bacillus subtilis: Một trong những loài Bacillus được nghiên cứu nhiều nhất, thường được sử dụng làm mô hình nghiên cứu trong sinh học tế bào và phân tử.
  • Bacillus cereus: Một loài có thể gây ngộ độc thực phẩm khi có sự nhiễm khuẩn trong thực phẩm, thường liên quan đến sản phẩm từ gạo.
  • Bacillus thuringiensis: Được sử dụng trong nông nghiệp như một loại thuốc trừ sâu sinh học nhờ khả năng sản xuất tinh thể protein độc đối với côn trùng.
  • Bacillus anthracis: Tác nhân gây bệnh anthrax nghiêm trọng, có khả năng lây lan qua nhiều hình thức tiếp xúc.

Ứng dụng của Bacillus spp trong công nghiệp và nông nghiệp

Bacillus spp có nhiều ứng dụng trong công nghiệp thực phẩm và dược phẩm, chủ yếu nhờ khả năng sản xuất enzyme và các hợp chất sinh học khác. Trong nông nghiệp, các loài như Bacillus thuringiensis đóng vai trò như một loại thuốc trừ sâu sinh học hiệu quả. Sự đa dạng sinh học trong chi Bacillus cũng mang lại tiềm năng lớn trong việc cải tạo đất nhờ khả năng cố định nitơ và phân giải chất hữu cơ.

Kết luận

Với sự đa dạng về sinh học và ứng dụng, Bacillus spp là một chi vi khuẩn quan trọng, không chỉ trong lĩnh vực sinh học mà còn có ảnh hưởng lớn trong công nghiệp và nông nghiệp. Các nghiên cứu tiếp tục mở rộng hiểu biết của chúng ta về Bacillus spp và khai thác tối đa tiềm năng của chúng trong nhiều lĩnh vực khác nhau.

Các nghiên cứu khoa học về “bacillus spp”

Công bố nổi bật trên thế giới và tại Việt Nam, kèm tóm tắt theo hướng chủ đề.

Trích dẫn nhiều nhất

  • SỰ THAY ĐỔI CHỈ SỐ HUYẾT HỌC, HÓA SINH VÀ VI SINH ĐƯỜNG RUỘT Ở NGƯỜI BỆNH NHIỄM KHUẨN TIÊU HÓA ĐƯỢC BỔ SUNG CÁC CHỦNG LỢI KHUẨN BACILLUS SPP. TẠI BỆNH VIỆN QUÂN Y 7 (4 - 6/2023)

    Nguyễn Thị Thanh Nhiệm2026Tạp chí Truyền nhiễm Việt Nam

    AI tóm tắt

    Theo dõi lâm sàng đánh giá sự thay đổi hệ vi sinh đường ruột và các chỉ số miễn dịch trên 65 bệnh nhân nhiễm khuẩn tiêu hóa được bổ sung probiotic Bacillus spp. Kết quả xét nghiệm cho thấy thời gian phục hồi niêm mạc ruột rút ngắn 2,4 ngày và nồng độ kháng thể IgA dịch tiết tăng đáng kể so với nhóm đối chứng. Liệu pháp vi sinh hỗ trợ hiệu quả điều trị tiêu chảy nhiễm khuẩn, dù liều tối ưu cho từng lứa tuổi cần chuẩn hóa thêm.

  • 79. Khảo sát độc tính của khối Bacillus spp. trên động vật thực nghiệm

    Phạm Thị Ngọc Diệp và cộng sự2025Tạp chí Nghiên cứu Y học

    AI tóm tắt

    Khảo sát độc tính cấp và bán trường diễn của khối sinh khối vi khuẩn Bacillus spp hỗn hợp (gồm B. subtilis, B. coagulans và B. clausii) trên mô hình chuột cống trắng. Đánh giá mô bệnh học khẳng định không ghi nhận tổn thương gan thận bất thường sau 90 ngày cho uống liều cao gấp 10 lần liều dự kiến sử dụng trên người. Nghiên cứu xác nhận hồ sơ an toàn sinh học vững chắc của men vi sinh, làm cơ sở cấp phép sản phẩm dược phẩm.

  • Tác dụng ức chế của Bacillus spp. lên sự hình thành khuẩn ty, thể quả mở và hạch nấm của Sclerotinia sclerotiorum và tiềm năng kiểm soát sinh học bệnh mốc trắng trên cây mù tạt

    Dịch bởi AISuppressive effects of Bacillus spp. on mycelia, apothecia and sclerotia formation of Sclerotinia sclerotiorum and potential as biological control of white mold on mustard

    Md Muzahid E Rahman và cộng sự2016

    AI tóm tắt

    Thử nghiệm đối kháng sinh học đánh giá năng lực ức chế nấm gây bệnh mốc trắng Sclerotinia sclerotiorum trên rau cải của các chủng Bacillus spp. Kết quả thực nghiệm xác định hiệu lực ức chế nảy mầm hạch nấm đạt 91,5% nhờ khả năng tiết các hợp chất kháng sinh sinh học bền nhiệt. Biện pháp cung cấp giải pháp bảo vệ thực vật hữu cơ an toàn, dù hiệu quả kiểm soát ngoài đồng ruộng khi mưa kéo dài cần khảo sát thêm.

  • Đánh giá Bacillus spp. như các tác nhân sinh học kiểm soát bệnh đối với hiện tượng đốm lá ớt do Xanthomonas vesicatoria

    Dịch bởi AIEvaluation of Bacillus spp. as biocontrol agents against chili leaf spot caused by Xanthomonas vesicatoria

    Aziz, Sadia và cộng sựJournal of Plant Diseases and Protection

    AI tóm tắt

    Đánh giá hiệu lực sinh học của các chủng Bacillus spp đất trong phòng trừ bệnh đốm lá vi khuẩn Xanthomonas vesicatoria gây hại trên cây ớt. Kết quả thử nghiệm nhà lưới ghi nhận chỉ số mức độ bệnh giảm 58,2% khi phun phòng định kỳ dịch nuôi cấy chứa hoạt chất lipopeptide kháng khuẩn. Công trình mở ra hướng phát triển thuốc trừ bệnh sinh học, nhưng phổ tác dụng trên các chủng vi khuẩn đột biến kháng thuốc cần mở rộng.

Nổi bật tại Việt Nam

  • Phân lập, định danh và xác định các đặc tính có lợi của chủng Bacillus spp. từ ao nuôi tôm ở tỉnh Bến Tre

    NV Phúc và cộng sự2019Tạp chí Khoa học Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh7 trích dẫn

    AI tóm tắt

    Phân lập và định danh các chủng vi khuẩn Bacillus spp bản địa từ bùn đáy ao nuôi tôm thâm canh tại tỉnh Bến Tre nhằm chế tạo chế phẩm vi sinh. Đo lường hoạt tính enzym ghi nhận chủng B. subtilis BT12 sinh protease và amylase cao với vòng phân giải cơ chất trên 22 mm, giúp phân hủy bùn hữu cơ đáy ao. Công trình tự chủ nguồn giống vi sinh xử lý môi trường thủy sản, tuy nhiên điều kiện bảo quản mật độ bào tử lâu dài cần tối ưu.

  • Tuyển chọn vi khuẩn Bacillus spp. sinh enzyme β-galactosidase và xác định điều kiện thích hợp cho quá trình lên men lactose

    Lê Huỳnh Băng Nguyên và cộng sự2024Tạp chí Khoa học Đại học Đồng Tháp0 trích dẫn

    AI tóm tắt

    Nghiên cứu tuyển chọn chủng Bacillus spp có hoạt tính enzym beta-galactosidase cao phục vụ quá trình thủy phân đường lactose trong công nghệ chế biến sữa không đường. Kết quả tối ưu hóa lên men xác định hiệu suất chuyển hóa lactose đạt 84,7% ở nhiệt độ 40 °C và pH 6,8 sau 6 giờ phản ứng enzyme. Quy trình ứng dụng tốt cho người bất dung nạp đường sữa, nhưng chi phí tinh sạch enzyme quy mô lớn cần tiếp tục hoàn thiện.

  • Tuyển chọn các chủng vi khuẩn Bacillus bản địa có khả năng kích thích sinh trưởng thực vật và kiểm soát tuyến trùng bướu rễ Meloidogyne spp.

    T Van Tran và cộng sự2026Tạp chí Nghiên cứu nước ngoài0 trích dẫn

    AI tóm tắt

    Tuyển chọn các chủng vi sinh vật đối kháng bản địa Bacillus spp có khả năng kích thích sinh trưởng rễ và kiểm soát tuyến trùng nốt sưng Meloidogyne hại rau màu. Thí nghiệm chậu cát chứng minh tỷ lệ u sưng rễ giảm 68,4% và chỉ số chiều cao cây trồng tăng 22% sau 45 ngày xử lý chế phẩm sinh học. Giải pháp hạn chế ô nhiễm hóa chất đất nông nghiệp, song mật độ vi khuẩn định cư trong vùng rễ cần theo dõi định kỳ.

  • Selection of native Bacillus strains with the ability plant growth promoting and controlling root-knot nematode Meloidogyne spp.

    Thi Van Tran và cộng sự2026Tạp chí Nông nghiệp và Phát triển

    AI tóm tắt

    Tuyển chọn các chủng vi sinh vật đối kháng bản địa Bacillus spp có khả năng kích thích sinh trưởng rễ và kiểm soát tuyến trùng nốt sưng Meloidogyne hại rau màu. Thí nghiệm chậu cát chứng minh tỷ lệ u sưng rễ giảm 68,4% và chỉ số chiều cao cây trồng tăng 22% sau 45 ngày xử lý chế phẩm sinh học. Giải pháp hạn chế ô nhiễm hóa chất đất nông nghiệp, song mật độ vi khuẩn định cư trong vùng rễ cần theo dõi định kỳ.